Rewers / Rewers (2009)

Akcja filmu, rozgrywa się w dwóch planach czasowych – wczesnych latach pięćdziesiątych oraz współcześnie. Główną bohaterką jest Sabina (Agata Buzek), „szara myszka”, która właśnie przekroczyła trzydziestkę. W jej życiu wyraźnie brakuje mężczyzny. Matka (Krystyna Janda) wie o tym najlepiej, dlatego próbuje za wszelką cenę znaleźć dla swojej córki odpowiedniego kandydata na męża. Całą sytuację kontroluje babcia (Anna Polony), ekscentryczna dama o ciętym języku, przed którą nie uchowa się żadna tajemnica. W starej kamiennicy pojawiają się kolejni adoratorzy. Żaden z nich nie wzbudza jednak zainteresowania Sabiny. Pewnego dnia, „jak spod ziemi”, zjawia się tajemniczy Bronisław (Marcin Dorociński). Jego obecność rozpocznie serię zaskakujących zdarzeń, które ujawnią ciemną stronę kobiecej natury…

Streszczenie

Reżyser o filmie

Borys Lankosz

Lubię myśleć, że Rewers jest historią o duchowym zwycięstwie. Oto stara Sabina na lotnisku czeka na swojego syna, który mieszka w Nowym Jorku i przylatuje ją odwiedzić – akurat w święto zmarłych. Dlaczego wracając do matki, Marek wybiera taki dzień? Dlaczego nie Boże Narodzenie – Nowy Rok? Marek szuka informacji o swoim ojcu, jak sądzi, bohaterze podziemia, który został zamordowany przez stalinowskich oprawców. Nigdy go nie poznał. Matka potrafi powiedzieć mu, że ma jego uśmiech, jednak w niczym nie narusza „spiżowego” wizerunku ojca. Po kilku krótkich scenach, w których zarysowuje się postać Marka, wyraźnie czujemy, że jest kimś dobrym, delikatnym, poznającym siebie. Sabina dzięki miłości i wrodzonej klasie wychowała syna, który choć jest „skórą zdjętą z ojca”, różni się od niego diametralnie. To jej zwycięstwo i odkupienie winy. Marek nigdy nie dowie się, co stało się przed laty.

Nasze bohaterki stworzyły sobie oazę czy raczej skansen dawnego świata. Istnieje wyraźna granica oddzielająca „ludzi zwyczajnych” i „tych nowych”, barbarzyńców, którzy zniszczyli wszystko, co najważniejsze. Każde wyjście na zewnątrz związane jest z lękiem i gdyby nie staropanieństwo bohaterki, nie byłoby potrzeby obcowania z nieakceptowaną rzeczywistością. Jednak pragnienie spełnienia się jako kobieta każe Sabinie (a także jej matce i babci), szukać właściwego mężczyzny. Ten, który pochodzi z jej świata, unicestwionego w Powstaniu Warszawskim, poeta Wodzicki, jest obarczony tak ciężką traumą, że sprawia wrażenie żywego trupa, sam przecież mówi o sobie, że utracił wszystko oprócz życia. Sabina nie przyłącza się do tej wizji, chce żyć mimo wszystko, sens odnajduje w założeniu rodziny, chce począć nowe życie. Brak mężczyzny pochodzącego z jej świata prowadzi tak do scen komediowych, jak i do najprawdziwszej tragedii, która następuje właśnie w zetknięciu z „nowym”, groźnym, nieznanym i obarczonym demoniczną konotacją. Gdy Sabina stawia opór rzeczywistości, gdy jej bunt polegający na połykaniu złotej monety zostaje zdemaskowany, natychmiast przed oczami staje scena, w której bohaterka chwali się bratu, że znalazła na monetę skrytkę, o której nawet siły diabelskie nie mogłyby wiedzieć…

Najważniejsze są spokój i bezpieczeństwo rodziny. To dla niej ten serwilizm – oddawanie złota władzy przez matkę, malowanie socrealistycznych obrazów przez sfrustrowanego Arka, obrazów, dzięki którym rodzina może przetrwać. Gdy nagle w ich świat wkracza obcy, kobiety znajdują się pod ogromną presją. To, jak z nią sobie poradzą, jest właściwym tematem filmu.

Rewers trudno zaklasyfikować do określonego gatunku, jest to świadome zamierzenie i film oddaje patchworkową naturę tekstu. Na początku znajdujemy się więc w obszarze filmu obyczajowego z czasów stalinowskich, by następnie przez komedię mieszczańską, znaleźć się w filmie noir, który w trzecim akcie zamienia się w czarną komedię. Ta różnorodność jest siłą projektu. Współczesna rama i finał historii integrują zmieniające się gatunki, tworząc koherentną całość. Rewers to prowokująca umysł opowieść, która ma szansę (choćby i na chwilę) zniwelować istniejącą tak wyraźnie w naszej kulturze inklinację do „pomnikowego” odczytywania historii. Pozwala przyjrzeć się jej oczami zwykłych śmiertelniczek (co nie bez znaczenia, wciąż zbyt mało filmów powstaje o kobietach). Rewers daje też coś, co wytrawni widzowie kochają najbardziej – prawdziwą zabawę kinem.

O produkcji

Kobiecy tercet

Przewrotna i pełna ironii opowieść o trzech kobietach, stała się filmowym spotkaniem trzech charyzmatycznych, obdarzonych niezwykłą osobowością aktorek – Agaty Buzek, Krystyny Jandy oraz Anny Polony. Kobiece indywidualności pod okiem reżysera Borysa Lankosza stworzyły brawurowy tercet, który uwodzi widza od pierwszej sceny.

„Propozycja zagrania matki w filmie Rewers była kusząca nie tylko ze względu na scenariusz, temat, gatunek filmu, reżysera, o którym mogłabym mówić wiele dobrego, operatora filmu – wspaniałego artystę, z którym od jakiegoś czasu chciałam się spotkać, ale także, a może przede wszystkim, ze względu na najbliższe partnerki w filmie Panią Annę Polony, której aktorstwo podziwiam od lat i Agatę Buzek, aktorkę, którą obserwuję kilka sezonów z wielkim zainteresowaniem i której rolę w moim przedstawieniu „Trzy siostry” cenię wyjątkowo.” – wspomina Krystyna Janda.

Dla Agaty Buzek spotkanie z Krystyną Jandą i Anną Polony okazało się równie inspirujące. „To duże wyzwanie” mówi Agata Buzek i dodaje z uśmiechem – „muszę się sprężać”. „Sabina wyrasta z silnego domu, gdzie królują mama i babcia. Myślę, że to bardzo dobrze, że te role zagrały tak silne osobowości jak Krystyna Janda i Anna Polony.”

Partnerujące jej gwiazdy bardzo ciepło wspominają współpracę z Agatą. „Agatka jest uroczą osobą, delikatną, spokojną, pełną wdzięku, bardzo dobrą, wrażliwą aktorką. Dobrze mi się z nią gra i szybko znalazłyśmy wspólny język aktorski." – powiedziała Anna Polony.

Niezwykłe okazało się również spotkanie na planie Rewersu Krystyny Jandy i Anny Polony – dwóch legend polskiego teatru i kina, które nigdy dotąd ze sobą nie współpracowały. „Z Krystyną Jandą poznałyśmy się przed laty w domu Andrzeja Wajdy, potem spotkałyśmy się przy jakiejś okazji, ale nigdy z nią nie pracowałam. Bałam się trochę tej pierwszej wspólnej pracy, nie wiedziałam czy się zgramy, czy będzie otwarta, czy też najeżona na mnie. Ale doznałam bardzo miłego rozczarowania. Wszystkie moje lęki okazały się zbyteczne.” – wspomina Anna Polony i dodaje: „Można powiedzieć, że Krystyna przyjęła mnie tutaj na swoim terenie z otwartymi ramionami. W ciągu kilku dni jakaś serdeczna więź nas połączyła i myślę, że ona przetrwa – jeśli ja jeszcze pożyję (śmiech)." W filmie Borysa Lankosza trzy silne kobiece osobowości stają się siłą napędową całej historii. Zaskakujący splot wydarzeń ujawnia ciemną stronę kobiecej natury i odkrywa przed nami siłę kobiecego charakteru.

„Obie Panie to nie tylko przyjemność spotkania zawodowego, gwarancja wyjątkowości i niebanalności, to także dwa zachwycające ludzkie żywioły. Wyobraźnia i poczucie humoru obu Pań sprawiły, że zdjęcia wspominam jak pasmo dni naprawdę niezwykłych i choć filmu nie widziałam, obserwując jak One grają, sama zapominałam przysłowiowego „języka w gębie”. – powiedziała Krystyna Janda, dodając: „To była wspaniała praca i współpraca. Mam nadzieję, że film spodoba się widzom i zostanie uznany za ważny.”

O aktorach

O twórcach

REŻYSERIA Borys Lankosz

Reżyser, absolwent Szkoły Filmowej w Łodzi. Jego film dyplomowy Rozwój (2001) otrzymał wiele nagród, m.in. Golden Gate Award na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w San Francisco i Srebrnego Smoka na Krakowskim Festiwalu Filmowym. Jest twórcą dokumentalnej serii Z innej strony, zrealizowanej w Zimbabwe, Iranie i Chinach, a także filmów Kurc i Polacy Polacy (z udziałem Wisławy Szymborskiej, Stanisława Lema i Krzysztofa Pendereckiego). Jego krótkometrażowy film Obcy VI (2008) został nagrodzony Srebrnym Feniksem na Warszawskim Międzynarodowym Festiwalu Filmowym "Żydowskie motywy". Rok później takie samo wyróżnienie otrzymał Radegast (2009), zrealizowany według scenariusza Andrzeja Barta, dokumentalny film o getcie w Łodzi.

SCENARIUSZ Andrzej Bart

Nie szukał rozgłosu, unikał mediów, a mimo to uchodzi za jednego z najciekawszych współczesnych powieściopisarzy. Zadebiutował w 1983 r. powieścią Człowiek za którym nie szczekały psy, napisaną na podstawie własnego scenariusza filmowego. Był już wtedy autorem Rien ne va plus powieści pisanej przez blisko dziesięć lat, która nie mogła się ukazać. W 1991 r., zyskała przychylność krytyków i prestiżową Nagrodę Kościelskich (Wyd. Poprzeczna Oficyna 1990 i Wydawnictwo Literackie 2005). W 1999 r. opublikował powieść Pociąg do podróży. (Wyd. Nor sur Blanc) Jako Paul Scarron Jr. stworzył metafizyczną powieść kryminalną Piąty jeździec Apokalipsy (2000 r. Wyd. Nor sur Blanc). W 2006 r. opublikował Don Juana raz jeszcze (Wyd. W.A.B.) brawurową reinterpretację historii legendarnego uwodziciela, nominowaną do nagrody literackiej Nike oraz Nagrody Literackiej Gdynia. Dwa lata później wydał Fabrykę muchołapek (Wyd. W.A.B.) powieść o fikcyjnym procesie kontrowersyjnego zarządcy łódzkiego getta, Chaima Mordechaja Rumkowskiego. Zyskał za nią nominację do Nike, Nagrody Literackiej Gdynia i Angelusa, a także „Gwarancję Kultury”, nagrodę przyznawaną przez TVP Kultura dla najciekawszej osobowości artystycznej roku w dziedzinie literatury. W listopadzie tego roku ukaże się jego powieść Rewers, której akcja rozgrywa się w okresie stalinizmu. Jest także autorem scenariusza do filmu pod tym samym tytułem, zrealizowanego przez Borysa Lankosza. Zrealizował następujące dokumenty filmowe: Marian Brandys, Cafe Mocca, Eva Rubinstein, Pałac, Andrzej Czeczot, Obok nas, Andrzej Braun, Hiob, Powinność, Maestro.

ZDJĘCIA Marcin Koszałka

Urodził się w roku 1970, mieszka w Krakowie. Ukończył Realizację obrazu filmowego na WRiTv w Katowicach; operator filmowy, reżyser filmów dokumentalnych. Jego autorski film pt. Takiego pięknego syna urodziłam (1999), był nagradzany na licznych festiwalach filmowych. Zdobył między innymi berliński Prix Europa (2000) oraz nagrodę Prix Etat de Vaude na MFFD "Visions du Reel" (2003), wyróżnienie OFFK Kraków 2000 (wyróżnienie Jury Studentów Miasta Krakowa "za uzasdniony ekshibicjonizm"), Wyróżnienie Jury na Krakowskim Festiwalu Filmowym 2000 ("w uznaniu dla odwagi w demaskowaniu obłudy życia rodzinnego i inteligentne wykorzystanie formy cinema verite...") oraz tytuł „najlepszego filmu dokumentalnego" na festiwalu w Kazimierzu Dolnym Lato Filmowe 2000. Za film pt. Cały dzień razem (2006) otrzymał nagrodę za najlepszy film dokumentalny Europy Środkowej na Międzynarodowym Festiwalu Filmów Dokumentalnych Jihlava. W roku 2008 jego film Istnienie otrzymał Nagrodę Publiczności oraz Nagrodę Jury Ekumenicznego na MFFD "Visions du Reel", a także Grand Prix w międzynarodowym konkursie pełnometrażowych filmów dokumentalnych na Cinema Verite Festival w Teheranie. W roku 2009 uhonorowany Wyróżnieniem Specjalnym Jury na MFF w Karlowych Warach za Do Bólu W Dekalog... Po Dekalogu. Autor zdjęć do między innymi do filmów Pręgi (2004, reż. Magdalena Piekorz), Rysa (2008, reż. Michał Rosa), Senność (2008, reż. Magdalena Piekorz).

MUZYKA Włodek Pawlik

Ur. 1958. Pianista i kompozytor. Absolwent Akademii Muzycznej w Warszawie w klasie Barbary Hesse- Bukowskiej (1984). Ukończył też Wydział Jazzowy Hochschule für Musik w Hamburgu (1990). W dotychczasowej karierze pianisty- improwizatora nagrał 16 autorskich płyt. Występuje na największych i najbardziej prestiżowych festiwalach jazzowych (m.in. North Sea Jazz Festival, Haga 1998,European Jazz Festival w Atenach 2006 ) oraz poświęconych muzyce poważnej (m.in. Misterium Stabat Mater na Festiwalu Wratislavia Cantans ’2003). Jego działalność koncertowa oraz dorobek fonograficzny zyskały uznanie wielu międzynarodowych mediów masowych (gazeta „The Age” uznała trasę koncertową artysty w Australii za największe wydarzenie muzyczne roku 2002) i czasopism specjalistycznych (amerykański opiniotwórczy magazyn jazzowy „Down Beat” określił album Turtles z Randy Breckerem mianem „wybitny”). Włodek Pawlik jest też czynnym kompozytorem - twórcą muzyki symfonicznej, wokalnej, baletowej, teatralnej i filmowej. W swoim dorobku ma m. in. albumy Turtles (1995), Standards live (1997 - płyta roku Jazzi Magazine), Sonety Szekspira (2004), Misterium Stabat Mater (2005 - nagroda Fryderyk w kategorii” Muzyka Poważna” ), Anhelli (2006 - nagroda TVP Kultura w kategorii Jazz-rock). Magazyn ‘Who is Who at North Sea Jazz Festival 1998„ określił go mianem -“Vladimir Horovitz of jazz”. Jest kompozytorem muzyki do tak znanych filmów jak m.in. Wrony, Pora Umierać Doroty Kędzierzawskiej czy Nightwatching Petera Greenawaya. Obecnie tworzy muzykę do filmu Within the Whirlwind w reżyserii Marleen Gorris (zdobywczyni Oskara za film Antonia’s Line w 1996) gdzie główną rolę gra Emily Watson (m.in. Przełamując Fale – Lars von Trier; Hilary and Jackie jako Jacqueline du Pre).

Zdjęcia do filmu były realizowane w Warszawie.

Zdjęcia trwały od 24 lutego do 20 maja 2009 roku.

komentarze

Rok:	2009
Gatunek:	Dramat, Muzyczny
Czas trwania:	90 minut
Produkcja:	Polska
Dystrybutor:	Syrena Films
Hasło reklamowe:	Wszystko ma drugą stronę.

FilmRank:	881
Premiera :	13.11.2009 (Polska) 18.03.2010 (DVD/Blu-Ray)

Reżyseria:	Borys Lankosz
Scenariusz:	Andrzej Bart

Rewers